Konuya yabancı olanlar için, Göktürkçe ve Orhun abideleri konusunda, Prof. Ergin'in anılan kitabından biraz bilgi verelim.

Orhun abideleri, İsveçli subay Strahlenberg tarafından, 1730 yılında yayımlanan araştırmalarıyla dünyaya duyurulmuştur. Danimarkalı Thomsen tarafından Türkçe olarak çözümlenmiştir. (Inscription de l'Orkhon Déchiffrées. V. Thomsen Helsingfors 1896) (4)

Baykal gölünün güneyinde, Orhun Nehri vadisinde, Koşo Tsaydam gölü civarında 47.1º enlem, 102.25º boylamda bulunan Kültigin ve Bilge Kağan yazıtları ve 48º enlem, 107º boylamda bulunan Tonyukuk (5) yazıtı, Orhun Abidelerinin en önemli yazıtlarıdır. 38 şekilden ibarettir.Yenisey Irmağı civarında Orhun'dakilerden daha eski döneme ait çok sayıda yazıt bulunmuştur. Yenisey yazıtlarında ise 150 den fazla şekil mevcuttur.

Yazı formu sağdan sola doğru okunup yazılmaktadır. Harfler bitişik değildir. Kelimeler, aralarına üst üste iki nokta ":" işareti konularak, birbirlerinden ayrılmaktadırlar.

a-e, ı-i, o-u, ö-ü olmak üzere 4 sembolden oluşan 8 sesli harf mevcuttur. Sesli harfler kelime başlarında ve ortalarında genellikle yazılmazlar. Kelime sonlarında yer alan sesli harfler, esas olarak yazılırlar. Örneğin :

ot yiyen iri boğa -ateş yiyen iri boğa (Dinazor - Dragon )

"Futhark" alfabesi ve İsveç'teki yazıtlara gelince; bu konuda esas aldığımız Prof. Jansson'un kitabında bulunan yazıtlar, kabaca iki gurupta toplanmış.

a) Eski Rünik yazıtlar " The Oldest Runic Inscriptions"

b) 16 Harfli futhark yazıtları " The 16-Rune Futhark " diğer adı ile, Viking çağında yazılmış Rünik yazıtlar "Runic Inscriptions from the Viking Age"

Eski Rünik yazıtları 24 sembolden oluşan alfabe ile yazılmıştır (6). Jansson'un kitabının (185 sayfadır.) 9-24. sayfaları bu döneme ayrılmıştır. Bu bölümde fotoğrafı olan 3 taş yazıt mevcuttur bunlar ;

- Kylver taşı ( The stone from Kylver ,Gotland ) sayfa 13 (En önemli taştır . Futhark diye anılan alfabe bu taşa kazınmıştır.)

- Möjbro taşı ( The Möjbro stone from Uppland ) sayfa 18

- Istaby taşı ( The Istaby stone from Blekinge) sayfa 21

Bu üç yazıt çözümlenememekle birlikte yazarın kitabında bir takım zorlamalarla yakıştırmalar yapılmıştır. Kitabın sonunda verilen haritaya (makalemiz ekinde Ek A ) göre bu döneme ait, Avrupada 70 den fazla yerleşim bölgesinde benzer yazıtlar bol miktarda mevcuttur.

Makalemizin konusu bu yazıtlardır. Ve biz bu üç kayayı çözümlemiş bulunmaktayız.

16 Harfli Futhark gurubunda yer alan yazıtlar ise, daha sonraki döneme aittir. 24 sembol, 16 sembole indirilmiş ve bazı semboller değişikliğe uğramıştır. Viking çağında yazılmış rünik yazıtlar da denen bu yazıtlar, İskandinav dilinde çözümlenmiş yazıtlardır. Yazar kitabının geri kalan büyük bölümünü bu guruba dahil yazıtların çözümlenmesine ayırmıştır. Bu gurup konumuz dışındadır.

Batılı Bilim adamları, Göktürk yazıtları ile Kuzey Avrupa Germen yazıtları arasındaki benzerlikleri farketmiş ancak aradaki ilişkiyi nedense (7) ısrarla reddetmişlerdir.

Orhun yazıtlarının bulunmasından (1730), yazıtların Türkçe olarak çözümlenmesine (1893) kadar geçen süre (160 küsur sene) boyunca, milattan binlerce yıl önce Slav - Germen ırkının (Viking'lerin), Orta Asya'ya kadar gidip,oraları işgal edip, Orhun anıtlarını diktiklerine dair teoriler üretmişlerdir. 1893 yılında bu yazıtlar Türkçe çözümlenince, önemini yok etmek için, yazıtların M.S. 700 yıllarından kalma ve menşeinin ( ispat edememekle birlikte ) Arami , Soğd, Pehlevi alfabelerine bağlamaya çalışmışlardır.Ancak açıkça görülmektedir ki, Orhun yazıtlarında kullanılan semboller Futhark yazısına daha fazla benzemektedir. Benzemekten öte göreceğiniz gibi Orhun yazı sistemi ile çözümlenmektedirler.

Bu konudaki görüşümüz, 2.paragrafta da belirtiğimiz gibi, gerek Futhark alfabesi, gerek Göktürk alfabesi, gerekse yukarıda sayılan Arami, Soğd, Pehlevi vs. alfabeleri, sembollerini aynı temel kaynaktan (8) almışlar, uluslar zamanla değişikliklere uğratıp, kendi yazı sistemlerini oluşturmuşlardır.

Sayfa 2

Önceki Sayfa |Sonraki Sayfa |Dipnotlar |Bibliyografya |Ek A |Ek B |Ek C


Turgay KÜRÜM'e
Mail Göndermek için

Ana sayfaya dönüş